Słoneczny pas przy domu, wypalony trawnik albo taras bez zieleni: w takich miejscach ogród w duchu południa Europy sprawdza się lepiej niż kolejna rabata z roślinami, które latem trzeba codziennie podlewać. Problem w tym, że część „śródziemnomorskich” roślin w polskiej zimie po prostu ginie. Poniżej zebrano kierunki aranżacji i dobór gatunków, które da się kupić w zwykłym ogrodniczym, a przy tym przetrwają mróz. Są tu zarówno pomysły na weekend z łopatą i workiem żwiru, jak i wersje z pergolą oraz drzewkami, a przy każdej podpowiedź, jakie rośliny wybrać i ile pracy to kosztuje.
Styl śródziemnomorski w ogrodzie opiera się na kilku powtarzalnych cechach. Najważniejsze są przepuszczalna ziemia, mocna struktura ogrodu i rośliny znoszące suszę. Potrzebne jest też minimum 6 godzin słońca dziennie, bez tego lawenda się wyciągnie i zacznie chorować. Wizualnie wyróżniają go jasne nawierzchnie, terakota i aromatyczne zioła, a w kolorystyce biel, terakota, ochra i piaskowe odcienie. Roślin jest zwykle mniej niż w tradycyjnej rabacie, za to każda ma wyraźną rolę.
Rośliny do ogrodu śródziemnomorskiego: osiem kierunków na polską działkę
Jasny ogród żwirowy z lawendą i szałwią zamiast trawnika
Miodowy albo piaskowy żwir zamiast murawy, a w nim kępy srebrzystych i fioletowych roślin: to najprostszy sposób na ogród, który nie wymaga podlewania. Kolor kruszywa ma znaczenie, bo zimny niebieskoszary kamień wygląda raczej jak podjazd niż dziedziniec, więc lepiej szukać odcieni ciepłej beżowej i miodowej gamy.
Trzon nasadzeń może tworzyć lawenda wąskolistna, szałwia omszona, kocimiętka i perowskia. Przy zakupie trzeba pilnować nazwy gatunkowej: wąskolistna zimuje w gruncie, a lawenda francuska nie znosi nawet −5°C. Ziemia ma być lekka i przepuszczalna, najlepiej z domieszką żwiru. Pod kruszywo można dać agrowłókninę przeciw chwastom, ale wtedy rośliny się nie wysieją same. Samosiewy potrzebują gołego podłoża bez folii. Ten kierunek jest do zrobienia samemu, a głównym kosztem są kruszywo i dowóz. Zły wybór dla ogrodu zacienionego lub z gliniastą, mokrą ziemią.
Układ może być luźny, z nieregularnymi kępami i kamiennymi ścieżkami, albo bardziej uporządkowany, z geometrycznymi polami kruszywa. Warto dorzucić trawy ozdobne i kilka większych głazów, żeby ogród nie wyglądał jak sam szary plac.
Formalna aleja z rzędami lawendy, bukszpanem i kolumnowymi cisami
Dla kogoś, kto woli symetrię niż dziką rabatę, dobrym punktem wyjścia jest prosta ścieżka obsadzona po obu stronach równymi rzędami lawendy. Formalny ogród żwirowy opiera się właśnie na regularnych rzędach lawendy i geometrycznym kruszywie. Pionowe akcenty może dać cis pospolity w odmianie kolumnowej, który zastępuje wrażliwe cyprysy, a obwódki i kule z bukszpanu wieczniezielonego dopełnią geometrii.
Lawendę i rozmaryn warto sadzić co 50–70 cm, żeby kępy po dwóch sezonach zamknęły rząd. Na ścieżkę dobrze nadaje się jasny gres imitujący wapień, a tańszą wersją jest utwardzona ścieżka żwirowa z obrzeżami. Do pielęgnacji trzeba się przyłożyć: lawendę przycina się po kwitnieniu i wczesną wiosną, bo inaczej pędy drewnieją. Kto nie lubi sekatora, niech wybierze inny kierunek.
Ziołowy dziedziniec z tymiankiem w przerwach między płytami i terakotowymi donicami
Taras lub ścieżka z płyt betonowych albo gresowych ułożonych z przerwami, w których rośnie tymianek, to wersja dla osób, które chcą zioła pod ręką do kuchni. Tymianek dobrze rośnie między kamieniami i płytami, a w ogrodowych kolorach terakoty, bieli i szarości wygląda naturalnie. Odstępy między sadzonkami powinny wynosić 30–40 cm.
Obok można posadzić oregano, majeranek i szałwię lekarską, a przy drzwiach postawić duże donice. Rozmaryn nie jest mrozoodporny, dlatego lepiej uprawiać go w pojemniku i na zimę schować w chłodnym pomieszczeniu. Całość da się zrobić w jeden weekend i za niewielkie pieniądze, bo zioła z doniczek kosztują niewiele. Kiedy to zły pomysł? Gdy tarasem chodzi się codziennie w szpilkach: gęste kępy tymianku nie lubią deptania.
Taras z oliwką, cytrusami i oleandrem w dużych donicach z terakoty
Kto ma balkon, mały taras albo glinę zamiast ziemi, może zbudować śródziemnomorski klimat wyłącznie z donic. Symbolem stylu są drzewka oliwne i cytrusy, które w polskim klimacie powinny zimować w chłodnym, jasnym wnętrzu. Obok pasują oleander i ziołowe donice, a do nich metalowy stół z krzesłami i markiza.
Kolorystycznie dobrze działa biała ściana, terakotowe donice i błękitne akcenty, na przykład na poduszkach albo ceramice. Terakota ma jednak wady: donice szybciej przesychają, więc latem trzeba kontrolować wilgotność. Zimą pomagają podkładki ze styropianu lub korka, które ograniczają wychładzanie korzeni. Budżet jest średni, bo duże drzewka kosztują, ale można zacząć od jednej oliwki i reszty z ziół. Warunek jest jeden: trzeba mieć jasne, chłodne miejsce na zimę.
Srebrzyste oliwniki, jałowce kolumnowe i sosna czarna jako mrozoodporny zamiennik południa
Wersja na lata dla tych, którzy nie chcą co jesień dźwigać donic. Zamiast oliwki można posadzić oliwnik wąskolistny, który ma srebrzyste liście i luźny pokrój, a do tego znosi suszę, mróz i ubogą glebę. Podobny efekt daje grusza wierzbolistna.
Cyprysy zastąpią jałowce 'Blue Arrow’ i 'Skyrocket’, które rosną pionowo i nie boją się śniegu. 'Blue Arrow’ dorasta do 3–4 m, co trzeba uwzględnić przy planowaniu odległości od domu i płotu. Ciemne tło może dać sosna czarna, a pod drzewami nisko rosną szałwia i lawenda. To kierunek średni lub wyższy cenowo, bo pierwsze drzewa kosztują najwięcej, ale potem prawie nie wymaga pracy.
Ciemny grys, białe mury i trawy ozdobne w nowoczesnej odsłonie
Mocniejszy kontrast niż w klasycznym wydaniu: ciemny kamień obok jasnych ścian daje śródziemnomorskiemu ogrodowi nowoczesny charakter. Na nawierzchnię nadaje się grys granitowy lub bazaltowy, a ściany lub murek najlepiej pomalować na biel albo piaskowy beż. Cena grysu to ok. 220–270 zł za tonę, bez transportu.
Rośliny powinny być strukturalne: miskant chiński, który zostaje na miejscu cały rok, a jego wysuszone źdźbła znoszą suszę i mróz, ostnica, perowskia i niska szałwia omszona. Jałowiec kolumnowy daje pionowy akcent. Do tego pasują ogrodzenie z desek, betonowe płyty i proste donice w grafitowym kolorze. Na ciemnym kruszywie każdy liść i chwast jest widoczny, więc wiosenne porządki są obowiązkiem.
Pergola z winoroślą i powojnikiem nad ławką w półcieniu
Cień pod pergolą to w śródziemnomorskim ogrodzie pełnoprawne miejsce do siedzenia. Konstrukcję można kupić gotową, drewnianą lub metalową, w ziemistych kolorach, a obsadzić ją winoroślą, powojnikiem i wiciokrzewem. Bluszcz pospolity da zieleń zimą. Pnącza potrzebują jednak kilku sezonów, żeby dać pełny cień, więc w pierwszych latach przyda się markiza lub parasol.
Do ławki dobrze pasują metalowe meble, a wieczorem lampiony i girlandy świetlne. Efekt wzmocni woda: delikatny szum maskuje hałasy z ulicy, a rolę źródełka może pełnić kamienna fontanna lub poidełko w kształcie amfory. Kolorystycznie wystarczą biel, ochra i błękit.
Jasny skalniak z rozchodnikami, kocimiętką i czosnkami ozdobnymi w słonecznym narożniku
Dla budżetu liczonego w kilkuset złotych najlepiej sprawdza się mały skalniak przy południowej ścianie lub garażu. Wypełniają go rozchodniki i rojniki, kocimiętka, szałwia omszona o wysokości 20–50 cm i kilka kęp lawendy. Wiosną doda koloru czosnek ozdobny, szafirki i kosaciec bródkowy.
Rośliny można kupować po kilka sztuk, a część rozmnażać przez podział kęp. Do tego wystarczą polne kamienie i warstwa jasnego żwiru. To praca na jedno popołudnie, bez ekipy. Skalniak jest za mały na wielki efekt, ale dobrze startuje jako zalążek większego ogrodu.
Które rośliny śródziemnomorskie zostają w donicy
W polskim gruncie bez ochrony nie zimują m.in. wawrzyn szlachetny, jaśmin wonny, agapant, bugenwilla, palmy i cyprysy. Dla każdego z nich jest zamiennik albo donica na zimę:
- cyprys: jałowiec kolumnowy lub cis,
- jaśmin wonny: powojnik botaniczny,
- wawrzyn, agapant i bugenwilla: donica przenoszona do chłodnego, jasnego wnętrza.
Żwir, ziemia i podlewanie: na czym oszczędzać
Najwięcej wydaje się na kruszywo i dowóz, najmniej na rośliny. Dekoracyjny żwir luzem kosztuje od ok. 140 do 300 zł za tonę. Przy warstwie 8–10 cm na 10 m² potrzeba 0,8–1 m³, a ponieważ cenę za m³ liczy się jako cenę za tonę razy 1,5–1,7, wychodzi to na 1,2–1,7 tony, czyli ok. 170–510 zł za sam materiał.
Na ziemi i drenażu nie warto oszczędzać: ciężka, mokra gleba zabije lawendę szybciej niż mróz. Lepiej dosypać żwiru niż kupować droższe rośliny. Na transporcie można za to zaoszczędzić dużo: przy małych zamówieniach dowóz bywa droższy niż sam materiał, więc opłaca się zamówić całość w jednym kursie.